توپاز
وجه تسمیه: Topasos از نام جزیره در دریای سرخ گرفته شده است . توپاز به خاطر شفاف و خالص بودن به این اسم خوانده میشود. لغت توپاز به معنای آتش می‌باشد.
فرمول شيميايي: Al2(SiO4)(F.OH)2
سیستم تبلور: راست‌لوزی (ارتورومبيک)
رده بندی: : توپاز (فلوئوسیلیکات آلومینیوم) جزء سیلیکات‌ها و از رده شبه سیلیکات‌ها نزوسیلیکات‌ها می‌باشد.
شکل بلورها: منشوری - شیاردار
اشکال ظاهری: بلوری - آگرگات دانه‌ای - شعاعی (نوع پیکنیت) - آغشته - قلوه سنگی
جلا: شیشه‌ای
رخ: کامل - مطابق با سطح
شکستگی: صدفی - نامنظم
سختی: 8
وزن مخصوص: :۳/۵۳
ميزان شفافيت : شفاف - نیمه شفاف
رنگ : بی رنگ - زرد - زرد طلائی - صورتی - متمایل به آبی - متمایل به سبز و قهوه‌ای
توپاز سلطنتی: رنگ نارنجی- قرمز که توپاز سلطنتی نامیده میشود بسیار کمیاب است.
مرغوب‌ترین نوع این کانی رنگ صورتی است.
رنگ طلایی قهوه‌ای تا زرد از بهترین نمونه‌های توپاز است که غالباً با سیترین اشتباه گرفته میشود.
توپاز آبی که اغلب با زمرد کبود اشتباه میشود به ندرت به صورت طبیعی وجود دارد.
رنگ اثر خط: سفید
ژیزمان: تقریباََ کمیاب ; آلمان ، چک و اسلواکی ، ایرلند شمالی ، روسیه ، نروژ ،مکزیک ، نامیبیا ، ژاپن ، برزیل ، سری لانکا ، امریکا ، نیجریه و مون کلی
پاراژنز: فلوئوریت ، کوارتز ، کاسیتریت ، تورمالین ، میکا، فلدسپات، آپاتیت، بروکیت، کانی‌های تنگستن
ترکیب شیمیایی: AL2O3 = 55.4% ، SiO2 = 32.6% ، F = 20.7% ، Fe3+ ، Mg ، Cr ، Ti
تشابه کانی شناسی: برازلیانیت - بریل - فناسیت
خواص شیمیایی: به آهستگی در اسید سولفوریک گرم حل میشود. ذوب نمی‌شود.
منشا تشکیل: پنوماتولیتی - پگماتیتی - هیدرو ترمال - دگرگونی - آبرفتها (در حقیقت محل اصلی پیدایش توپاز پگماتیتهای وابسته به توده‌های نفوذی اسیدی تا متوسط می‌باشد و در پگماتیت‌هایی که غنی از مواد فومرولی هستند این کانی بهتر تشکیل میشود. توپاز از سیال‌های فلوئورداری تشکیل میشود که در طی مراحل پایانی انجماد سنگ‌های آذرین سیلیسی منشأ گرفته‌اند. توپاز در کاواک‌های گدازه‌های ریولیتی و پگماتیتهای گرانیتی به ویژه در انواع قلع‌دار و رگه‌های هیدروترمالی نیز یافت میشود)
سایر مشخصات: کانی توپاز به وسیله شکل، رخ قاعده‌ای، سختی بالا (8) و گرانی ویژه وزن مخصوص زیاد آن قابل شناسایی است. شعله فوتک بر آن بی‌اثر است و در برابر اسیدها نامحلول است. پودر آن به دلیل وجود آلومینیوم با محلول نیترات کبالت به رنگ آبی درمی‌آید دارای لومینسانس زرد طلائی - کرم - سبز توپاز بر اثر حرارت و تابش اشعه ایکس تغییر رنگ می‌دهد. رنگ آبی بسیار تیره رنگ این کانی مصنوعی است و بر اثر تاباندن پرتو ایکس، ذرات آلفا و پرتو گاما و عمل‌‌آوری گرمایی بر روی نمونه‌های بی‌رنگ توپاز به وجود می‌آید. در اثر حرارت زیاد توپاز زرد به رنگ صورتی، بی‌رنگ یا آبی درمی‌آید.
محل پیدایش: مکانهای مهم پیدایش توپاز در اتحاد جماهیر شوروی سابق در ناحیه نرشیسنگ سیبری و مورسینسک واقع در رشته کوههای اورال قرار دارد و در ایالات اومی و مینو ژاپن و نیز در سان لوئیس پوتوسی مکزیک یافت میشود. از سالها پیش برزیل منبع اصلی توپاز زرد رنگ بوده است.
این کانی درایران ، دربرخی ازرگه های پگماتیتی الوند ودرجزیره هرمزدیده میشود.
کاربرد: مواد نسوز - سنگ ظریف برای تزئینات
سرگذشت توپاز:
تا پیش از رنسانس، در اروپا هر سنگ زرد رنگی را توپاز می نامیدند (سنگ پریدوت را هم یك نوع توپاز می‌دانستند). توپاز ( TOPAZ ) از واژه توپازیوس كه نام جزیره‌ای در دریای سرخ است گرفته شده و در زبان یونانی معنای جست و جو كردن می دهد.
این سنگ سمبل وقار و ابهت، و نشانه شادی و موفقیت است. مصری‌ها سنگ توپاز را سمبل خورشید می دانند. یونانی‌ها نیز معتقدند این سنگ به انسان نیرویی خاص می دهد و طلسم و جادو را باطل می كند. حتی در گذشته بر این باور بودند كه اگر كسی این سنگ را همراه داشته باشد از نظرها دور می ماند. رومی‌ها اعتقاد داشتند كه توپاز هوش و وفاداری را افزایش می دهد. به علاوه، آنان پودر این سنگ را در شربت حل می کردند و برای درمان خونریزی و آسم از آن استفاده می كرده‌اند. از پودر آن برای درمان و التیام سوختگی و زخم‌های شدید نیز بهره می برده‌اند. حتی در مواردی به عنوان پادزهر استفاده می شده است. توپاز در برزیل نشانه و سمبل دندان پزشكان است.
اسكار وایلد(1) در یكی از كتاب‌های خود می گوید: من توپازهایی دارم به رنگ زرد، همسان چشم ببر؛ به صورتی چشم كبوتران و سبزی چشم گربه‌ها.توپاز به رنگ‌های زرد، قرمز مایل به قهوه‌ای، آبی روشن، صورتی متمایل به قرمز، و سبز روشن یافت می شود
مرغوب ترین رنگ توپاز صورتی است؛ اما در بین جواهر فروشان و مصرف كنندگان توپاز، رنگ‌های زرد و قهوه‌ای معروف تر و متداول تراست.
اسید سولفوریك دشمن شماره یك توپاز است و آن را تخریب می كند. بنابراین توصیه می شود برای حفظ این سنگ و اصولاً تمام سنگ‌های قیمتی و نیز جواهرات از نگه داشتن آنها در كنار مواد شیمیایی به خصوص اسیدها پرهیز شود.
معادن مهمی كه امروزه سنگ توپاز از آنها استخراج می شود، در كشورهای سری لانكا، برزیل، مكزیك، آمریكا، برمه، استرالیا، ژاپن، روسیه و ایرلند شمالی قرار دارند. توپازهایی كه از معادن ایرلند استخراج می شود اكثراً به رنگ آبی روشن است.
از معادن توپاز بلورهایی به وزن چندین كیلوگرم استخراج می شود. برای مثال، در سال 1965 كریستالی از توپاز آبی به وزن 100 كیلوگرم در اوكراین كشف شد كه در نوع خود بی نظیر است. در موزه‌های مختلف از جمله موزه‌ای در واشنگتن، نگین‌های تراشیده شده‌ای از توپاز وجود دارد كه در رنگ‌ها و وزن‌های مختلف چشم بیننده را خیره می كنند و او را به تحسین وا می دارند. گفتنی است یكی از جالب ترین و دیدنی ترین نقاط دنیا كه انواع سنگ‌های رنگی نیمه قیمتی را می توان در آن تماشا كرد ایستگاه‌های مترو در شهر مسكو است. در این مراكز، دیوار ایستگاه‌ها به وسیله تابلوهایی بسیار زیبا از سنگ‌های استخراج شده از معادن روسیه تزیین شده‌اند.
توپازهای بی رنگ استخراجی را می توانند از طریق حرارت و با استفاده از مواد شیمیایی به رنگ‌های مختلف درآورند. یكی از جالب ترین توپازهای بی رنگ كه مدت‌ها تصور می شد یك برلیان بسیار درشت است توپاز براگانزا(BRAGANZA) به وزن 1640 قیراط است كه جزو جواهرات سلطنتی محسوب می شود و در تاج پادشاهی كشور پرتغال قرار دارد.
نگین‌های تراشیده از توپاز معمولاً به شكل تراش زمرد است. بلورهای ناپاك توپاز را به صورت كاپوشن (تراش بیضی بدون وجه) و توپاز بی رنگ را به صورت بریل تراش می دهند.
در طبیعت كانی‌های دیگری وجود دارند كه تراش داده شدهِ آنها در ظاهر به شكل توپاز است؛ از جمله سیترین، كریستوبریل، اكومارین، بریل طلایی و تورمالین.
سنگ توپاز امروزه در صنعت جواهرات با مدل‌های گوناگون ارائه می شود و طرفداران بسیاری دارد. معمولاً برای سنین بالا به شكل انگشتری و برای جوان ترها به صورت مدال با زنجیر ساخته می شود. توپاز را كمتر به صورت ست (سری) كامل عرضه می كنند. توپاز در اروپا بیشتر به شكل سنجاق سینه، در كشورهای شرقی به صورت انگشتری، و به طور كلی در دنیا بیشتر به شكل مدال با زنجیر استفاده می شود.
با سلام.من سارا ماسوری دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی معدن هستم.امیدوارم مطالب برای شما دوست عزیز مفید و موثر باشد.در آخر از این که از وبلاگ دیدن کردید،سپاسگزارم.نظر یادتون نره ممنونم.